آمار سیر تحول تولید واکسن بی ضرر و موثر سالک در 21 سال اخیر در ایران
English Language   زبان فارسی

 

سیر تحول تولید واکسن بی ضرر و موثر سالک در 21 سال اخیر در ایران

• سیر تحول تولید واکسن بی ضرر و موثر سالک در 21 سال اخیر در ایران

تاریخچه بیماری سالک (لیشمانیوز) در ایران وسایرنقاط جهان

درکتاب قانون بوعلی سینا اززخمی به نام جیرونیه یا خیرونیه که مدت ها باقی مانده ودرمان آن مشکل بوده و در برابر داروهای گوناکون مقاومت می نمایدبحث نموده است درکتاب مجمع الجوامع علوی ازیک نوع زخم پوستی یادشده که به آن قروح الخیرونیه می نامیدند و به سختی بهبود می یافت وسرطان هم نبوده است. درمطالب نوشته شده توسط ملانفیس ازبیماری بحث شده است که تظاهرات آن با زخم سالک شبیه نبوده است.

سالک درایران ومطالعات مربوط به آن ازسال 1287 شروع شده ودرسال 1288 اشنایدرودرسال 1292 نلیگان به مطالعه سالک سگ پرداخته اند. درسال 1294 کاشه استادپزشکی دارالفنون از21 سگ ولگرد درکوچه های تهران که مورد آزمایش قرارداد 15 سگ مبتلا به سالک راتشخیص داد. دکترحبیبی ودکتر ثابتی ازنظرآسیب شناسی ودکترمفیدی ازنظر کشت ومایه کوبی برضد لیشمانیوزمطالعاتی راانجام دادندوتا سال 1335 لیشمانیوزدربیشتر نقاط ایران مطالعه شدودرسال 1338 دکترمفیدی اطلاع دادکه سالک درایران اندمیک بوده وبه وفوردرفلات مرکزی وناحیه شمال شرق ایران وجود داردوحتی اظهارداشت که درشهرهای ایران به خصوص درتهران سالک اندمیک می باشدوشیوع وظهوربیماری به طور کلی دربهاربیشتر ودرتابستان تقریبا محدود می باشد.

بیماری سالک ازخیلی قدیم دردنیاشناخته شده وبرای برطرف کردن بیماری درمان های متعددی متداول بوده است ازآن جمله یهودیان ساکن بغداد برای ایمن ساختن دختران بااستفاده اززخم های سالک مایه کوبی راانجام می دادند. ازطرفی لیشمانیوزاحشایی که به نام کالاآزارهم نامیده می شوددربیشترکشورها حتی ایران گزارش شده است . «نام کالا آزاراززبان سانسکریت مشتق گردیده وکالاازکلمه قارابه معنی سیاه وآزاربه معنی بیماری تشکیل شده وبیماری به نام بیماری سیاه نامیده میشود»

درموسسه رازی درسال1316 درباره لیشماینوز پوستی سگ مطالعاتی انجام شده ودریک سگ بیماری به شکل همه گیر و احشایی مشاهده شده است ولی انگل لیشمانیوزبه طورکاملا واضح مشخص نگردید. دکترپویا درباره کالاآزار، دکترسامی راد، دکترابطحی،دکترپارسا، دکترمقبلی ،دکترشمس ودکترمجلل درباره سالک انسان مطالعاتی داشته اند. دکترمیمندی نژاد درسال 1318 درتهران دردرمانگاه شخصی خودباسگ های زیادی که گرفتارسالک پوستی بودندمواجه گردید و به وسیله داروی آنتی موآن به درمان آنها پرداخت.درسال 1335 نیزدرپنجمین کنگره پزشکی رامسرتوسط متخصصین رازی وپاستوروانستیتو مالاریالوژی مطالبی درموردگسترش بیماری وراه های درمان آن ارائه شده است.

 

اطلاعات کلی درباره لیشمانیوز

سالک مجموعه بیماری هایی است که توسط گونه ها جنس لیشمانیا به صورت جلدی ، جلدی مخاطی واحشایی ظاهرمی شود ومی تواندیک معضل بزرگ بهداشتی درایران واکثرکشورهای جهان محسوب گردد درحال حاضربیش از350 میلیون نفردرسطح جهانی درمعرض خطر آلودگی به سالک اعم ازسالک جلدی، سالک جلدی- مخاطی وسالک احشایی قرار دارند وبیش از12 میلیون نفرازاین بیماری رنج می برندوهرساله 300 هزارنفر به تعدادی افراد مبتلابه بیماری اضافه می گرددو درسالک احشایی(لیشمانیوزاحشایی) نیزچنانچه دراسرع وقت قبل ازگسترش بیماری اقدام به درمان نشودبیشتر افرادمبتلا درمعرض خطرمرگ قرارخواهندگرفت ودرسالک جلدی هم امکان باقی ماندن زخم هابه مدت طولانی وجود داردوحتی اگر درمان نتیجه مثبتی دربرداشته باشدویااینکه زخم های ایجادشده بدون استفاده ازداروبهبودیابند جای زخم بهبودیافته باقی مانده وبیشترمواقع سبب زشتی چهره شده وافرادمبتلا با مشکلات روانی زیادی همراه می شوند. بنابراین باتوجه به گسترش روزافزون آلودگی سالک جلدی وسایراسکال آن درسطح جهانی وعوارض گوناگون ناشی از گونه های متفاوت تک یاخته لیشمانیا محققین درصدبرآمدند جهت مبارزه باناقلین ،حیوانات مخزن ودرمان افرادمبتلاوایمن نمودن افرادی که درمعرض خطرآلودگی قراردارند راه های مناسبی راانتخاب نمایند معذالک افزایش مقاومت عامل بیماری سالک نسبت به دارو،افزایش مقاومت ناقلین نسبت به حشره کش ها،عدم مبارزه مناسب وکافی باحیوانات مخزن ،کافی نبودن اقدامات کنترل، افزایش جمعیت ،مهاجرت ومسافرت های پی در پی افرادحساس وغیرایمن به نقاط آلوده درگسترش وافزایش بیماری سالک نقش موثری داشته ودارندواستفاده ازواکسن مناسب می تواندیکی ازموثرترین یا ساده ترین واقتصادی ترین راه جهت کنترل بیماری باشد. همانطور که قبلا گفته شد ازقدیم الایام افرادبومی نقاط آلوده بااین بیماری آشنایی داشته وبرای ایمن نمودن فرزندان ونزدیکان خود اززخم آلوده به سالک جلدی برداشت نموده ودرروی پوست نقاط پوشیده بدن افرادسالم، مایه کو بی می نمودندواولین گزارش مستدل دراین مورد ازبومیان ساکن بغدادبوده است.درایران نیز استفاده ازواکسن زنده جهت ایمن سازی افرادسالمی که درمعرض خطرابتلا به بیماری بودندازسال1324 برای اولین بارتوسط دکترانصاری به طریق مایه کوبی باسویه زنده عملی گردید ودرسال 1360 توسط دکترندیم ودکترجوادیان واکسن زنده سالک جهت ایمن نمودن ساکنین نقاط شرق وشمال استان اصفهان ونیروهای مستقردرجبهه های جنوبی وجنوب غربی کشور(طی 8 سال جنگ تحمیلی بین ایران وعراق) مورداستفاده قرارگرفت وحدود دومیلیون نفردرایران برضد سالک جلدی یا سویه زنده لیشمانیا ماژرمایه کوبی شدند ونتایج به دست آمده نسبتا رضایت بخش بوده است معذالک باید اضافه نمایم که باگذشت زمان چه درایران وچه درشوروی سابق متوجه شدند که تزریق سویه زنده با استفاده ازمحیط کشت NNN (NovyMac Neal&Niccolle) وناخالصی های موجود(سرم خون خرگوش وآگار) باعوارض جانبی نسبتا شدیدی درافرادواکسینه همراه بوده است وحتی بعضی مواقع نه تنها زخم های ایجادشده بهبودنیافته ومدت طولانی باقی مانده اند بلکه علاوه برزخم های حاصله ازتزریق درسایرنقاط بدن افرادواکسینه نیززخم های دیگری ظاهر می گردیدلذا درصدد برآمدندازپیکره کشته وخالص تک یاخته لیشمانیابدون وجودموادمتشکله محیط های یک مرحله ای ودومرحله ای کشت به تنهایی یاهمراه بایک یادو یاورمناسب به عنوان واکسن استفاده نمایند لذا تهیه وتولید واکسن کشته یی ضرر، ارزان وموثر یکی ازاهداف اساسی وبنیادی سازمان جهانی بهداشت ،مرکزتحقیقات بیماری های گرمسیری قرارگرفت وبنابه پیشنهاد سازمان جهانی بهداشت وتاییدوزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی تولیدواکسن کشته سالک (تهیه شده ازپیکره پروماستیگوت لیشمانیا به طورخالص)به عهده موسسه رازی قرارگرفت ومحققین موسسه رازی ازاواخرسال1365فعالیت های خودرادرمورد تولیدواکسن کشته سالک شروع نمودندوازسال 1368 واکسن کشته وآزمایشی سالک جهت بررسی درروی داوطلبان انسان دراختیار وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی وسازمان بهداشت قرارگرفت وتاکنون دراین رابطه هفت طرح تحقیقاتی باهمکاری سازمان جهانی بهداشت درزمینه تولیدواکسن سالک توسط محققین ایرانی به اجرادرآمده است . لازم به یادآوری است که بررسی های مربوط به ارزیابی واکسن درروی داوطلبان با همکاری سازمان جهانی بهداشت ،مرکز تحقیقات بیماری های گرمسیری WHO ، وزارت بهداشت ، موسسه رازی، مرکزبیماری های پوست وجذام، اداره کل مبارزه بابیماری های واگیردار ، دانشکده بهداشت دانشگاه تهران ، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، انستیتوپاستور، مراکزتحقیقاتی کشورهای پاکستان،سودان وهندوستان دردست انجام بوده است. لازم به یادآوری است که یک واکسن ایده آل برضد لیشمانیوزبایدویژگی های زیرراداشته باشد:

1.       درشرایط فیلدی ازواکشن های کلینیکی لیشمانیوزجلوگیری نماید.

2.       درمقابل کلیه سویه های تک یاخته لیشمانیاقدرت ایمنی زایی خوبی داشته باشد.

3.       بایک یادوتزریق واکسن بتوان ایمنی طولانی مدت رادرافراد مایه کوبی شده ایجاد نمود.

4.       درمقادیرانبوه تولیدشده ودردسترس باشدوقیمت آن نیزمناسب باشد.

5.       قدرت ایمنی زایی واکسن درمدت طولانی حفظ شده باشد.

6.       هیچ گونه آلودگی ثانوی نداشته باشد.

7.       بی ضرربوده ومصرف آن راحت باشد.

سیرتحول واکسن کشته سالک درایران

ازسال 1368 به بعدواکسن سالک به سه روش مختلف زیرتهیه شده وموردبررسی قرارگرفته است:

1.       واکسن غیرفعال لیشمانیاماژر که بااستفاده ازمرتیولات غیرفعال شده است . (این روش بعدابه دلیل اثرسوءمرتیولات مورداستفاده قرارنگرفت )

2.       واکسن غیرفعال لیشمانیاماژر که بااستفاده ازاتوکلاوغیرفعال شده است .(این روش نیزبه دلیل عدم ایجادایمنی مناسب مورداستفاده قرارنگرفت )

3.       واکسن غیرفعال لیشمانیاماژر که پس ازمخلوط کردن با هیدروکسید آلومینیم به روش اتوکلاوغیرفعال شده وسپس به  همراه BCGتزریق می شود درواقع واکسن همراه با دویاور: هیدروکسیدآلومنیم ودیگری BCG به داوطلبان انسانی تزریق می گردد.

به منظورتهیه این سه نوع واکسن ازبذر لیشمانیاماژر استفاده شده است .

مسخصات بذرتایید شده توسط سازمان جهانی بهداشت عبارت از:

Ieishmania major reference:

Mammalian homosapiens/Iranian/1976/Esfarayen (a region in Eastern of Iran)

Summarized: MRHO/IR/76/ER

برای تهیه واکسن ازبذر لیشمانیاماژر که دربرودت 196- درجه سانتی گراد نگهداری شده برداشت نموده وپس ازذوب درمحیط ابتکاری تغییر شکل یافته

(modified RPMI,1640)همراه باسرم جنین گاوکشت داده وبه منظور افزایش تعدادپروماستیگوت درهرمیلی لیترکشت پروماستیگوت راچند پاساژ ادامه داده ودرپاساژنهانی اندازه گیری  PH وشمارش پروماستیگوت هرروزانجام شده تااینکه درمرحله توقف رشد (stationary phase) بلافاصله محیط حاوی پروماستیگوت برداشت می شودضمنا یادآور می شودکه بررسی های کمی وکیفی نمونه های کشت شده دربخش تک یاخته شناسی وبخش کنترل واکسن های انسانی موردارزیابی قرارگرفته وپس از اطمینان ازعدم آلودگی پروماستیگوت کشت شده تهیه وتولید واکسن ادامه می یابد درنهایت پروماستیگوت های تهیه شده به منظورجدا شدن ازموادمتشکله محیط حداقل پنج بار سانتریفوژ شده وسپس رسوب حاصله که واجد پروماستیگوت های خالص لیشمانیا می باشد تاموقع مصرف دربرودت 70- یا برودت 196- درجه سانتی گراد نگهداری می شود. درموقع مصرف رسوب نگهداری شده را ذوب نموده وبرمبنا ی اندازه گیری توتال پروتئین موردنیاز دردز تزریقی با هیدروکسیدآلومینیم وسرم فیزیولوژی مخلوط ودرشیشه های واکسن تقسیم می گردد و جهت غیرفعال شدن پروماستیگوت شیشه های واکسن اتوکلاو شده وپس ازاطمینان ازعدم آلودگی ، خلوص ، بی ضرری وقدرت ایمنی زایی جهت بررسی بر روی داوطلبان به دفترسازمان جهانی بهداشت درایران تحویل می گردد.موفقیت های چشم گیری درگسترش وتوسعه واکسن غیرفعال لیشمانیا که ازپیکره تک یاخته تهیه شده به دست آمده است ودرشرایط فعلی این واکسن برروی داوطلبان ساکن در نقاط اندمیک آلوده به لیشمانیاماژر، لیشمانیاتروپیکا و لیشمانیا دونوانی درایران ،سودان ، پاکستان وحتی روی لیشمانیوزمیمون درهندوستان لیشمانیوزاحشایی سگ درایران موردبررسی قرارگرفته است وبانتایج نسبتا خوبی همراه بوده است وگزارش های ارائه شده توسط محققین مراکز تحقیقاتی یادشده رضایت بخش بوده است وضرورت داردبررسی های نهایی جهت اطمینان قاطع ازخواص ایمنی زایی واکسن پس ازتزریق اول ادامه یافته ویک یا دوتزریق تکرار ی درفواصل مشخص درنظر گرفته شودتا پس ازدریافت نتایج قطعی ازموثربودن واکسن مزبورتولید انبوه آن جهت تامین نیازداخلی وصدور آن به کشورهای ذینفع  زیرنظرسازمان جهانی بهداشت هرچه سریع تر انجام شود درشرایط فعلی متاسفانه گسترش لیشمانوز جلدی دربیشترنقاط ایران به صورت اندمیک بوده وضرورت دارد جهت جلوگیری ازگسترش بیمار ی اقدامات وبررسی های انجام یافته تداوم یابد وتلاش وفعالیت های محققین ایرانی باهمکاری وزارت بهداشت برای تولیدیک واکسن مناسب وموثرجهت مایه کوبی افراددرنقاط اندمیک وهم چنین جهت ایمنوتراپی افراد واجد زخم های لیشمانیا به نتیجه مطلوب برسد.

 

 

 

 

 

گروه تحقیقات و توسعه پسوک - 1390/06/23 11:08:18 ق.ظ

 

print

فایل های پیوست شده
تاریخچه بیماری سالک



  نظرات