پل زدن میان تولیدکنندگان واکسن و خرده‌دامداران؛ گامی در مسیر ارتقای سلامت جهانی دام

دسترسی به واکسن‌ها و خدمات دامپزشکی، یکی از مهم‌ترین عوامل در حفظ سلامت دام، کاهش خسارات اقتصادی ناشی از بیماری‌ها و حمایت از معیشت جوامع روستایی است. این موضوع برای خرده‌دامداران در مناطق دورافتاده، که دام‌هایشان بخش مهمی از سرمایه و منبع درآمد خانواده محسوب می‌شود، اهمیت بیشتری دارد.

چالش‌های پیش روی خرده‌دامداران

دام‌ها با طیف گسترده‌ای از بیماری‌های عفونی و واگیردار مواجه هستند؛ بیماری‌هایی که می‌توانند موجب تلفات، کاهش تولید و خسارات اقتصادی قابل‌توجه شوند برای مثال می توان به بیماری طاعون نشخوارکنندگان کوچک یا PPRدر جوامع روستایی در آفریقا نام برد. ازاین‌رو، توسعه و دسترسی به واکسن‌های مؤثر برای گونه‌های مختلف دام و طیور، یکی از ارکان مهم برنامه‌های پیشگیری و کنترل بیماری‌ها به شمار می‌رود.

برای بسیاری از خرده‌دامداران در مناطق دورافتاده، دام‌ها تنها منبع تأمین مواد غذایی نیستند، بلکه به‌عنوان دارایی و پشتوانه اقتصادی خانواده نیز محسوب می‌شوند. در چنین شرایطی، شیوع یک بیماری واگیردار می‌تواند در مدت کوتاهی بخش قابل‌توجهی از گله را از بین ببرد و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جدی برای خانواده دامدار به همراه داشته باشد.

با این حال، دسترسی به واکسن‌ها، داروها و خدمات دامپزشکی در بسیاری از مناطق روستایی و دورافتاده همچنان با چالش‌هایی مانند فاصله جغرافیایی، محدودیت زیرساخت‌ها و هزینه‌های دسترسی مواجه است.  

بیماری‌های مهم و خسارات ناشی از آن‌ها

برآوردها نشان می‌دهد بیماری‌های دامی هر سال بخش قابل‌توجهی از تولیدات دامی جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهند و خسارات اقتصادی سنگینی به همراه دارند. برخی از بیماری‌های مهم مورد توجه در این زمینه عبارت‌اند از:

• پلوروپنومونی واگیر گاو (CBPP): یک بیماری عفونی شدید دستگاه تنفسی گاوها که می‌تواند با تب، علائم تنفسی و تلفات همراه باشد و همچنان در بخش‌هایی از آفریقا یک بیماری مهم دامی محسوب می‌شود.

• تب برفکی (FMD): یکی از بیماری‌های بسیار واگیردار دام‌های زوج‌سم که می‌تواند موجب کاهش تولید شیر و گوشت، افت وضعیت تولیدی و بروز اختلالات تولیدمثلی در برخی دام‌ها شود و خسارات اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد کند.

• لمپی‌اسکین (LSD): یک بیماری ویروسی گاوها که با تب، ایجاد ندول‌ها و ضایعات پوستی و در موارد شدید با کاهش تولید، عوارض ثانویه و تلفات همراه است.

• طاعون نشخوارکنندگان کوچک (PPR): بیماری ویروسی مهم گوسفند و بز که در گله‌های حساس می‌تواند موجب بیماری شدید، تلفات بالا و خسارات اقتصادی قابل‌توجه شود.

نقش حیاتی دامپزشکان و نیروهای بومی

در مناطقی که دسترسی به خدمات دامپزشکی محدود است، حضور نیروهای دامپزشکی و بهداشتی محلی نقش مهمی در پیشگیری و کنترل بیماری‌ها دارد.

دامپزشکان و کارشناسان بومی با حضور در مناطق روستایی و حتی پیمودن مسیرهای طولانی و دشوار، خدماتی مانند واکسیناسیون، تشخیص بیماری، آموزش دامداران و ارائه توصیه‌های پیشگیرانه را در اختیار جوامع قرار می‌دهند.

آشنایی این نیروها با زبان، فرهنگ و شرایط زندگی جوامع محلی نیز به آن‌ها کمک می‌کند تا مفاهیم مرتبط با پیشگیری، واکسیناسیون و مدیریت بیماری‌ها را به شکل مؤثرتری به دامداران منتقل کنند.

نوآوری‌های GALVmed برای بهبود دسترسی به واکسن‌ها

سازمان GALVmed  با تمرکز بر نیازهای خرده‌دامداران، بر توسعه راهکارهایی برای افزایش دسترسی به محصولات و خدمات دامپزشکی تأکید دارد. برخی از این رویکردها عبارت‌اند از: 

 توسعه واکسن متناسب با سویه‌های در گردش

اثربخشی واکسن‌ها تا حد زیادی به میزان تطابق سویه یا سویه‌های واکسن با سویه‌های در گردش در منطقه وابسته است. به همین دلیل، توسعه و استفاده از واکسن‌هایی که با ویژگی‌های اپیدمیولوژیک و سویه‌های در گردش در یک منطقه مطابقت بیشتری دارند، می‌تواند در برنامه‌های کنترل بیماری اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

 توجه به نحوه ارائه و تجویز واکسن

برای خرده‌دامدارانی که تعداد کمی دام دارند، اندازه ویال و نحوه مصرف واکسن می‌تواند بر امکان استفاده عملی از آن تأثیر بگذارد. ازاین‌رو، توسعه بسته‌بندی‌های متناسب با اندازه گله‌ها و بررسی روش‌های ساده‌تر تجویز، می‌تواند به افزایش دسترسی و پوشش واکسیناسیون کمک کند.

در برخی برنامه‌ها، روش‌هایی مانند تجویز چشمی واکسن نیوکاسل در طیور نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ روشی که می‌تواند در شرایط خاص، استفاده از واکسن را برای پرورش‌دهندگان ساده‌تر کند.

 توسعه وتولید واکسن های مقاوم به حرارت

تولید واکسن های دامی مقاوم به حرارت نظیر واکسن مقاوم به حرارت علیه بیماری طاعون نشخوارکنندگان کوچک یک نیاز ضروری جوامع کوچک روستایی در آفریقا تلقی می گردد.

 توسعه واکسن‌های چندگانه

واکسن‌های چندگانه یا Multivalent vaccines با هدف ایجاد ایمنی در برابر بیش از یک عامل بیماری‌زا در یک فرآورده طراحی می‌شوند. استفاده از چنین واکسن‌هایی، در صورت برخورداری از فرمولاسیون مناسب و اثربخشی اثبات‌شده، می‌تواند تعداد دفعات واکسیناسیون و پیچیدگی برنامه‌های واکسیناسیون را کاهش دهد.در این زمینه می توان به واکسن دوگانه ویروسی آبله دام وطاعون نشخوارکنندگان کوچک اشاره نمود . 

واکسیناسیون؛ سرمایه‌گذاری برای سلامت و معیشت

حفاظت از سلامت دام تنها به معنای کاهش تلفات حیوانات نیست؛ سلامت دام ارتباط مستقیمی با امنیت غذایی، درآمد خانوارهای روستایی و پایداری اقتصادی جوامع دارد.

همکاری میان تولیدکنندگان واکسن، سازمان‌های بین‌المللی، دولت‌ها، نظام‌های دامپزشکی و نیروهای محلی می‌تواند به توسعه واکسن‌های متناسب با نیازهای منطقه‌ای و افزایش دسترسی دامداران به خدمات پیشگیرانه کمک کند.

تجربه برنامه‌های اجراشده در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که واکسیناسیون هدفمند، تشخیص زودهنگام، آموزش دامداران و دسترسی به خدمات دامپزشکی، در کنار یکدیگر می‌توانند نقش مؤثری در کاهش خسارات ناشی از بیماری‌های دامی داشته باشند.

در نهایت، سرمایه‌گذاری در سلامت دام، سرمایه‌گذاری در امنیت غذایی، سلامت جوامع و آینده معیشت میلیون‌ها دامدار است.

لینک مقاله

گردآوری و ترجمه توسط واحد دامپزشکی شرکت دانش بنیان پسوک