بیماری نیوکاسل در طیور

Newcastle Disease in Poultry

(پنوموانسفالیت پرندگان، بیماری نیوکاسل اگزوتیک)

نویسنده:کیریل ام. دیمیتروف، DVM, MS, PhD 

آزمایشگاه تشخیص دامپزشکی دانشگاه تگزاس A&M

 بازبینی‌کننده:  آنجل ابوئلو، DVM, PhD, DABVP, DECBHM, FHEA, MRCVS 

دانشکده دامپزشکی دانشگاه ایالتی میشیگان

بیماری نیوکاسل (Newcastle Disease; ND) عبارت است از عفونت طیور اهلی و سایر گونه‌های پرندگان با ویروس حدت‌دارِ نیوکاسل (Virulent Newcastle Disease Virus; vNDV). بیماری نیوکاسل از نظر ایمنی مواد غذایی یا بهداشت عمومی، یک نگرانی عمده محسوب نمی‌شود. بااین‌حال، ویروس حدت‌دار نیوکاسل قادر است در ماکیان اهلی بیماری‌ای ویرانگر ایجاد کند که پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای به دنبال دارد. این بیماری در سراسر جهان اهمیت دارد و عمدتاً به صورت یک بیماری حاد تنفسی بروز می‌کند؛ هرچند در برخی موارد، افسردگی، علائم عصبی یا اسهال ممکن است تظاهر غالب بیماری باشد.

شدت بیماری نیوکاسل به حدت و تیپ ژنتیکی ویروس آلوده‌کننده و نیز به حساسیت میزبان بستگی دارد. برای بیماری نیوکاسل درمانی وجود ندارد و در بسیاری از کشورها، به‌منظور مهار انتشار بیماری، پرندگان آلوده و نیز پرندگان حساس موجود در مجاورت کانون بیماری معدوم می‌شوند.

پیشگیری از طریق واکسیناسیون و رعایت دقیق اصول امنیت زیستی انجام می‌شود. آزمون تشخیص مولکولی   Real - Time RT-PCR روش انتخابی برای شناسایی RNA ویروسی تیپیکِ ویروس حدت‌دار نیوکاسل و تأیید عفونت در پرندگان دارای علائم بالینی است. وقوع این بیماری در طیور از موارد قابل گزارش به مراجع ذی‌صلاح است و ممکن است به اعمال محدودیت‌های تجاری منجر شود.

اتیولوژی و پاتوژنز بیماری نیوکاسل در طیور

Etiology and Pathogenesis of Newcastle Disease in Poultry

ویروس بیماری نیوکاسل، که مترادف با پارامیکسوویروس تیپ ۱ پرندگان (Avian Paramyxovirus Type 1; APMV-1) است، یک ویروس RNAدار بوده و از میان 28 سروتیپ شناخته‌شده پارامیکسوویروس‌های پرندگان، مهم‌ترین عامل بیماری‌زا برای طیور به شمار می‌آید.

در طبقه‌بندی قدیمی، سویه های ویروس نیوکاسل بر اساس بیماری‌زایی در جوجه‌ها، در یکی از سه گروه پاتو‌تیپی بسیار حدت‌دار (ولوژنیک)، با حدت متوسط (مزوژنیک) و کم‌حدت (لنتوژنیک) قرار می‌گرفتند. این طبقه‌بندی برای اهداف مقرراتی ساده‌سازی شده است. امروزه، سویه‌های ولوژن و مزوژن هر دو در گروه ویروس‌های حدت‌دار نیوکاسل (vNDV) طبقه‌بندی می‌شوند که عامل بیماری نیوکاسل و از عفونت‌های قابل گزارش هستند؛ در مقابل، عفونت با سویه‌های لنتوژن، یعنی ویروس‌های کم‌حدت نیوکاسل Low-virulence Newcastle disease viruses (loNDV) که به‌طور گسترده به‌عنوان واکسن زنده استفاده می‌شوند، قابل گزارش نیست.

شدت عفونت به عوامل زیر بستگی دارد:

-  حدت ویروس 

-  تروپیسم ویروس 

-  سن، وضعیت ایمنی و حساسیت گونه میزبان 

عوامل بیرونی مانند استرس، دمای محیط و فصل، تأثیر کمتری بر روند بیماری دارند.

در میان طیور اهلی، مرغ حساس‌ترین و پرندگان آبزی کم‌حساس‌ترین گونه‌ها هستند؛ بااین‌حال، در صورت سازگاری سویه ویروس با یک گونه خاص، ممکن است تفاوت‌هایی در حساسیت مشاهده شود. ویروس از طریق دستگاه تنفسی یا گوارشی وارد بدن پرندگان حساس می‌شود؛ یعنی هنگامی که پرنده گردوغبار آلوده یا ذرات آئروسل حاوی ویروس را استنشاق کند یا مواد آلوده را ببلعد.

در شیوع‌های بیماری در جمعیت طیور، دوره کمون معمولاً ۴ تا ۶ روز است؛ با این حال، علائم بالینی ممکن است از ۲ روز تا ۱۵ روز پس از عفونت ظاهر شوند.

اپیدمیولوژی بیماری نیوکاسل در طیور

Epidemiology of Newcastle Disease in Poultry

سویه‌های حدت‌دار بیماری نیوکاسل در طیور، در بیشتر مناطق آسیا، آفریقا، مکزیک و برخی کشورهای آمریکای جنوبی آندمیک هستند. کشورهای دیگر، از جمله ایالات متحده و کانادا، از وجود این سویه‌ها در طیور عاری‌اند و این وضعیت را از طریق محدودیت‌های وارداتی، مراقبت و پایش فعال، و معدوم‌سازی طیور آلوده و پرندگان حساس موجود در واحدها یا مناطق آلوده حفظ می‌کنند.

باکلان‌ها (cormorants)، کبوتران و طوطی‌سانان وارداتی نیز ممکن است به ویروس های حدت دار نیوکاسل آلوده شوند و گاه منبع آلودگی طیور باشند. سویه‌های کم‌حدت ویروس نیوکاسل در پرندگان وحشی آزادزی، بازارهای عرضه پرندگان زنده و طیور، به‌ویژه در پرندگان آبزی، شایع‌اند.

پرندگان آبزی مهاجر و نیز پرندگان ساحلی (Charadriiformes) ممکن است به ویروس‌های کم‌حدت نیوکاسل و ویروس های حدت دار نیوکاسل آلوده شوند و بدون بروز علائم آشکار بیماری، ویروس را دفع کنند. عفونت طیور اهلی با سویه‌های کم‌حدتِ در گردش طبیعی می‌تواند در پرندگان جوان و فاقد ایمنی موجب دیسترس تنفسی و در پرندگان بالغ سبب کاهش تولید شود.

انتقال بیماری نیوکاسل در طیور

Transmission of Newcastle Disease in Poultry

پرندگان آلوده، ویروس را از طریق هوای بازدمی، ترشحات تنفسی و مدفوع دفع می‌کنند. دفع ویروس در دوره کمون، مرحله بالینی و نیز برای مدتی محدود اما متغیر در دوره نقاهت رخ می‌دهد. ویروس همچنین ممکن است در تمام بخش‌های لاشه و نیز در تخم‌مرغ‌های گذاشته‌شده در خلال عفونت حاد با ویروس حدت دار نیوکاسل وجود داشته باشد.

نقش انتقال عمودی ویروس نیوکاسل هنوز به‌طور قطعی روشن نیست و همچنان محل بحث است؛ زیرا جوجه‌های تازه از تخم خارج‌شده ممکن است از طریق مدفوع آلوده، پوسته تخم‌مرغ یا محیط آلوده شوند. جوجه‌ها به‌راحتی از راه آئروسل و نیز از طریق مصرف آب یا خوراک آلوده مبتلا می‌شوند. مرغ‌های آلوده و نیز سایر پرندگان اهلی و وحشی می‌توانند منبع ویروس باشند.

راه‌های اصلی انتقال عبارت‌اند از:

-  جابه‌جایی پرندگان آلوده: طیور، پرندگان وحشی، زینتی و خانگی 

-  جابه‌جایی فرآورده‌های طیور 

-  جابه‌جایی انسان‌ها و تجهیزات یا بستر آلوده (مهم‌ترین راه انتقال ویروس میان گله‌ها و مزارع طیور)

انتقال از طریق خوراک و وسایل نقلیه آلوده و نیز واکسن‌هایی که به‌طور ناکافی غیرفعال شده‌اند، نقش کمتری در انتشار ویروس دارد، اما وقوع آن مستند شده است.

علائم بالینی بیماری نیوکاسل در طیور

Clinical Signs of Newcastle Disease in Poultry

برای بیماری نیوکاسل علامت بالینی اختصاصی (پاتوگنومونیک) وجود ندارد. شروع بیماری سریع است و علائم ممکن است در پی مواجهه از راه آئروسل، در سراسر گله از ۲ روز پس از تماس (به‌طور متوسط ۴ تا ۶ روز(  ظاهر شوند. اگر راه اصلی انتقال، مدفوعی ـ دهانی باشد، انتشار بیماری کندتر خواهد بود، به‌ویژه در پرندگان نگهداری‌شده در قفس. پرندگان جوان، حساس‌ترین گروه هستند.

علائم مشاهده‌شده به این بستگی دارد که ویروس آلوده‌کننده تمایل بیشتری به درگیری دستگاه تنفسی و گوارشی (ویسروتروپیک) داشته باشد یا دستگاه عصبی (نئوروتروپیک).

علائم بالینی عفونت با ویروس نیوکاسل ولوژنیک ویسروتروپیک در مرغ ها شامل موارد زیر میباشد:

• کسالت و بی‌تحرکی

• کاهش اشتها  (بی‌اشتهایی)

• تنگی‌تنفسی (گاهی پرندگان صدای سوت مانندی تولید می‌کنند)

• ترشح مخاط شفاف از دهان

• ضعف شدید و زمینگیری

• مرگ ناگهانی (گاهی تنها یافته)

• تا 100 درصد ابتلا و تلفات، به‌خصوص در جمعیت‌های فاقد ایمنی

در برخی موارد، در ناحیه سر و اطراف چشم ادم ایجاد می‌شود. تاج به دلیل کمبود اکسیژن ممکن است آبی رنگ شود، و  برخی سویه‌ها باعث خونریزی نیز می‌شوند. پرندگانی که در طی چند روز پس از عفونت نمی‌میرند، ممکن است اسهال آبکی سبز رنگ داشته باشند و علائم عصبی از جمله لرزش، چرخش گردن (تورتی‌کولیس)، و اپیستوتونوس (به‌ویژه در طیور واکسینه‌شده) را نشان دهند.

تولید تخم‌مرغ ممکن است قطع شود یا کاملاً متوقف گردد. تخم‌مرغ‌ها ممکن است از نظر رنگ، شکل یا سطح غیرطبیعی باشند و دارای سفیده‌ی آبکی باشند (ممکن است تنها علامت در مرغ‌های کاملاً واکسینه‌شده باشد). پرندگانی که خوب واکسینه‌شده اند ممکن است به‌جز کاهش تولید تخم‌مرغ، از لحاظ بالینی طبیعی به نظر برسند؛ اما این پرندگان میتوانند ویروس را از طریق بزاق و مدفوع منتقل کنند. پرندگانی که ضعیف یا نامناسب واکسینه‌شده‌اند ممکن است ۱۰ تا ۱۴ روز پس از عفونت علائم عصبی ایجاد کنند و یا بهبود یابند.

یافته‌های بالینی عفونت ناشی از ویروس نیوکاسل ولوژنیک نوروتروپیک در مرغ‌ها شامل تنگی تنفس همراه با عطسه‌کردن، سرفه و ترشح بینی است. علائم تنفسی ممکن است همراه با علائم عصبی باشند، اما معمولاً بعد از آنها ظاهر می‌شوند:

• لرزش و تشنج

• فلجی بال‌ها و پاها

• تورتی‌کولیس (چرخش گردن)

• گردش دایره‌وار همراه با اسپاسم‌های کلونیک

• فلجی کامل

• تا ۱۰۰ درصد بروز بیماری و ۵۰ درصد تلفات (تا ۹۰ درصد در جوجه‌های جوان)

علائم بالینی عفونت با ویروس نیوکاسل مزوژنیک در مرغ ها شامل موارد زیر است:

• علائم تنفسی همراه با تنگی نفس، سرفه، عطسه و خس‌خس در جوجه‌های جوان

• کاهش تولید تخم‌مرغ، که در چند هفته به حالت طبیعی برمی‌گردد

• علائم عصبی در موارد طولانی‌مدت

• تلفات کم (ممکن است در جوجه‌های جوان بیشتر باشد)

عفونت‌های ناشی از ویروس نیوکاسل loNDV (low virulent) ضعیف از حالت بدون علامت تا شروع با علائم تنفسی خفیف متغیر است، اما عفونت‌های ثانویه ممکن است علائم بالینی را تشدید کنند. درحالی‌که پرندگان بالغ معمولاً بدون علامت هستند، جوجه‌های جوان ممکن است ‌تنگی نفس، سرفه، عطسه و خس‌خس نشان دهند.

در بوقلمون‌ها، علائم بالینی تا حد زیادی شبیه علائم در مرغ‌ها هستند اما اغلب خفیف‌تر است. کاهش تولید تخم‌مرغ شایع است و تخم‌مرغ‌ها پوسته نرم و شکل غیرطبیعی دارند.

التهاب پرده‌چشم، التهاب بینی، تنگی تنفس (دیسپنه)، اسهال و علائم عصبی (لرزش، بی‌تعادلی و تورتی‌کولیس) در کبوترها شایع است. تلفات می‌تواند به ۴۰ درصد برسد.

عفونت در پرندگان آبزی از خانواده کرموران‌ها و پرندگان اگزوتیک (به‌ویژه طوطی‌ها) با ناتوانی در پرواز و فلجی پا و بال مشخص می‌شود. عفونت مرغ‌ها با برخی سویه‌های ویروس نیوکاسل سازگار‌شده با کبوتر یا کرموران ممکن است منجر به علائم عصبی بالینی شود اما در اکثر موارد بدون علامت است.ضایعات ماکروسکوپی معمولاً تنها در عفونت ناشی از ویروس‌های نیوکاسل ولوژنیک ویسروتروپیک وجود دارند. خونریزی های پته شی ممکن است روی سطوح سروزی مشاهده شوند؛ خونریزی‌های مخاط پیش‌معده و سروز روده همراه با  نواحی نکروزی‌ چندکانونی روی سطح مخاطی روده، به‌ویژه در کانون‌های لنفوئیدی مانند لوزه ‌های سکومی و Peyer's patches وجود دارد. نکروز، خونریزی و ادم طحال و غدة تیموس نیز ممکن است مشاهده شود.

در مرغ‌ها، احتقان و خونریزی نای و ریه ممکن است با ویروس نیوکاسل ولوژنیک ویسروتروپیک مشاهده شود. التهاب زرده تخم‌مرغ همراه با فولیکل‌های آتروفی شده در پرندگان تخم‌گذار یافت میشود. در مقابل، پرندگانی که با سویه‌های نیوکاسل loNDV بابیماریزایی کمتر آلوده‌اند ضایعات به شکل احتقان، اگزودای مخاطی ‌کدر و تیره در دستگاه تنفسی و ضخیم ‌شدگی کیسه‌های هوایی است. عفونت‌های باکتریایی ثانویه شدت ضایعات تنفسی را افزایش می‌دهند. در عفونت مرغ‌ها با سویه‌های ویروس نیوکاسل سازگار‌شده با کرموران، پرخونی و خونریزی‌های پتشی خفیف چندکانونی در مننژ مغز مشاهده میشود. 

تشخیص بالینی بیماری نیوکاسل در طیور

Diagnosis of Newcastle Disease in Poultry

• جداسازی ویروس بیماری نیوکاسل

• شناسایی RNA  ی ویروس نیوکاسل

• شناسایی آنتی بادی اختصاصی ویروس نیوکاسل

علائم بالینی و ضایعات کالبدگشایی ناشی از عفونت با سویه‌های حاد ویروس بیماری نیوکاسل (vNDV) پاتوگونومیک (اختصاصی) نیستند و به همین جهت، نمی‌توان تنها بر اساس آن‌ها تشخیص قطعی بیماری را انجام داد. برای تأیید نهایی ابتلا به بیماری نیوکاسل، انجام آزمایش‌های تشخیصی آزمایشگاهی الزامی است. 

جداسازی ویروس و روش‌های مولکولی

 ویروس را می‌توان از طریق سواب‌های دهانی-حلقی (Oropharyngeal)، سواب‌های کلوآک یا بافت‌های پرندگان آلوده جداسازی کرد. این فرآیند از طریق تلقیح به حفره آلانتوئیک تخم‌مرغ‌های جنین‌دار SPF (فاقد عوامل بیماری‌زای اختصاصی) ۹ تا ۱۱ روزه انجام می‌شود. تایید عفونت با بازیابی ویروس دارای خاصیت هماگلوتیناسیون که توسط آنتی‌سرم اختصاصی NDV مهار می‌شود، یا از طریق شناسایی RNA ویروس به روش Real-time RT-PCR صورت می‌گیرد. روش Real-time RT-PCR علاوه بر توانایی شناسایی RNA ویروسی مستقیماً در نمونه‌های بالینی (سواب، بافت، مدفوع و ترشحات)، قادر است سویه‌های حاد (vNDV) را از سویه‌های با بیماری‌زایی پایین (loNDV) متمایز کند.

ارزیابی آنتی‌بادی و تعیین حدت (Virulence) 

در صورتی که واکسیناسیون اخیر صورت نگرفته باشد، افزایش تیتر آنتی‌بادی NDV در آزمایش‌های مهار هماگلوتیناسیون (HI) یا الایزا (ELISA) در نمونه‌های سرم جفت (Paired Samples)، نشان‌دهنده وقوع عفونت است. جهت تأیید تشخیص و شناسایی یک ویروس جداسازی شده به عنوان سویه حاد (vNDV)، از شاخص‌های زیر استفاده می‌شود:

• سرعت تلفات در جوجه‌های یک‌روزه SPF که به روش داخل مغزی تلقیح شده‌اند.

• شاخص بیماری‌زایی داخل مغزی (ICPI)

• توالی‌یابی ژنومی و شناسایی موتیف اسید آمینه خاص در محل برش (Cleavage Site) پیش‌ساز پروتئین فیوژن (F0)

تحقیقات اپیدمیولوژیک 

آزمایشگاه‌های مرجع از تجزیه و تحلیل توالی نوکلئوتیدی برای شناسایی تفاوت‌های ژنتیکی استفاده می‌کنند. این امر امکان مقایسه جدایه‌های حاصل از طغیان‌های (Outbreaks) مختلف و شناسایی دقیق منبع آلودگی را فراهم می‌سازد.

شخیص تفریقی بیماری نیوکاسل در طیور

Differential Diagnosis of Newcastle Disease in Poultry

فرم حاد بیماری نیوکاسل باید از سایر بیماری‌هایی که باعث تلفات بالا همراه با مرگ ناگهانی، یا بی‌حالی و علائم تنفسی می‌شوند (مانند آنفلوانزای فوق حاد پرندگان) تمایز داده شود. از آنجایی که علائم بالینی و ضایعات کالبدگشایی ناشی از سویه‌های حاد این ویروس (vNDV) اختصاصی (Pathognomonic) نیستند، نمی‌توان تنها به آن‌ها برای تشخیص اکتفا کرد .

در گله‌هایی با واکسیناسیون ناقص (Suboptimal) که شروع علائم بالینی در آن‌ها سریع نیست و میزان تلفات چندان بالا نمی‌باشد، فرم‌های خفیف ویروس نیوکاسل و عفونت‌های ناشی از آن باید از بیماری‌های زیر تفریق داده شوند:

• برونشیت عفونی (Infectious Bronchitis)

• لارنگوتراکئیت عفونی (Infectious Laryngotracheitis)

• متاپنوموویروس پرندگان (Avian Metapneumovirus)

• کوریزای عفونی (Infectious Coryza)

• مایکوپلاسموز (Mycoplasmosis)

• وبای طیور (Fowl Cholera)

• آسپرژیلوزیس (Aspergillosis)

با توجه به شباهت‌های بالینی، تایید نهایی تشخیص نیوکاسل مستلزم تأییدیه آزمایشگاهی از طریق جداسازی ویروس، آزمایش Real-time RT-PCR یا سنجش آنتی‌بادی در نمونه‌های سرم جفت (Paired Serum Samples) می‌باشد .

پیشگیری از بیماری نیوکاسل در طیور

اصول پیشگیری و کنترل

 تاکنون هیچ داروی اختصاصی که بتواند بر روند عفونت با ویروس حاد بیماری نیوکاسل (vNDV) تأثیر بگذارد شناخته نشده است و استفاده از داروهای ضد‌ویروسی نیز توصیه نمی‌گردد. در موارد درگیری گله با سویه‌های با بیماری‌زایی پایین (loNDV)، استفاده از درمان‌های حمایتی شامل داروهای ضد‌میکروبی جهت مقابله با عفونت‌های ثانویه می‌تواند به کاهش علائم بالینی، نرخ ابتلا (Morbidity) و تلفات کمک کند. به طور کلی، پیشگیری از بیماری نیوکاسل بر دو رکن اساسی استوار است: امنیت زیستی (Biosecurity) و واکسیناسیون .

امنیت زیستی اجرای دقیق پروتکل‌های امنیت زیستی و پیاده‌سازی استراتژی‌های پیشگیرانه جهت جلوگیری از ورود یا انتقال vNDV به واحدهای پرورش طیور، از کارآمدترین اقدامات کنترلی محسوب می‌شود. فرآیندهای ضدعفونی روتین، پایش کیفیت آب و دان، و مدیریت دقیق آفات و بستر باید به طور مستمر تحت کنترل باشند.

در بسیاری از کشورها، کنترل طغیان بیماری از طریق حذف (Culling) پرندگان آلوده و حساس در مناطق قرنطینه انجام می‌گیرد تا از گسترش بیشتر عامل بیماری‌زا جلوگیری شود. در صورت مشاهده موارد مشکوک به vNDV، مراجع ذی‌صلاح باید فوراً مطلع گردند. همچنین، وضع مقررات سخت‌گیرانه برای واردات پرندگان زنده و فرآورده‌های طیور، به‌ویژه از مناطق بوم‌زاد (Endemic)، نقش کلیدی در کنترل انتقال بین‌المللی ویروس دارد.

واکسیناسیون علیه بیماری نیوکاسل در طیور

واکسن‌های علیه بیماری نیوکاسل برای جوجه‌ها، بوقلمون‌ها و کبوترها در دسترس هستند و برای تحریک پاسخ آنتی‌بادی استفاده می‌شوند؛ بنابراین، پرندگان واکسینه‌شده برای آلوده شدن باید در معرض دوز بیشتری از vNDV قرار گیرند با این حال، واکسن‌های بیماری نیوکاسل ایمنی استریل (ایمنی که ویروس را به طور کامل خنثی کند) ایجاد نمی‌کنند و در بسیاری از مناطق جهان از واکسن‌ها برای جلوگیری از خسارات ناشی از بیماری و مرگ استفاده می‌شود.

اگرچه گزارش‌های مربوط به شیوع بیماری نیوکاسل در طیور واکسینه‌شده در حال افزایش بوده است، واکسن‌های تأیید شده علائم بالینی بیماری را تحت شرایط تجربی پیشگیری می‌کنند. یک گروه ژنتیکی متمایز از vNDVها (ژنوتایپ VII) شامل سویه‌های غالبی است که از سال ۱۹۹۵ باعث شیوع بیماری در آسیا و اروپا شده‌اند.

پیشنهاد شده است که واکسن‌های مورد استفاده فعلی علیه vNDVهای ژنوتایپ VII مؤثر نیستند. با این حال، مطالعات کنترل‌شده واکسن نشان داده‌اند که واکسن‌های متعارف در پیشگیری از بیماری شدید ناشی از vNDVها کارآمد هستند و احتمالاً موارد خاص در شرایط پرورشی/صحرایی (مانند پرندگان دارای نقص ایمنی، نقص در حفظ زنجیره سرد واکسن‌ها، بیماری‌های همراه، تداخل واکسن، روش‌های تجویز) دلیل کاهش محافظتِ مشاهده‌شده هستند.

شرایط صحرایی و محیطی و همچنین عفونت‌های همزمان می‌توانند بر پاسخ‌های ایمنی به واکسیناسیون تأثیر منفی بگذارند. آنتی‌بادی‌های مادری انتقال‌یافته به صورت غیرفعال و آنتی‌بادی‌های حاصل از ایمن‌سازی‌های قبلی بر واکسیناسیون علیه

انواع واکسن‌ها و روش‌های تجویز

۱. واکسن‌های ویروس زنده: سویه‌های لنتوژنیک زنده، به ویژه سویه‌های B1 و لاسوتا (LaSota)، پرکاربردترین واکسن‌ها هستند که معمولاً به روش‌های دسته‌جمعی (آب آشامیدنی یا اسپری) تجویز می‌شوند. ایمنی مخاطی حاصل از این روش‌ها، میزان دفع ویروس (Shedding) را در صورت آلودگی احتمالی، نسبت به واکسن‌های غیرفعال، به مراتب بیشتر کاهش می‌دهد. در روش‌های دسته‌جمعی، اگر واکسیناسیون به درستی انجام نشود و کمتر از ۸۵ درصد گله ایمن گردد، سطح ایمنی گله‌ای (Herd Immunity) زیر حد نصاب خواهد بود. روش‌های انفرادی شامل تجویز از طریق قطره چشمی یا بینی است.

۲. واکسن‌های ویروس غیرفعال (کشته): واکسن‌های غیرفعال با یاور روغنی (Oil-adjuvanted) معمولاً پس از واکسن‌های زنده در گله‌های مادر و تخم‌گذار استفاده می‌شوند. در مناطق بوم‌زاد، ترکیب واکسن‌های زنده و غیرفعال توصیه می‌گردد. تجویز این واکسن‌ها به دلیل نیاز به مهار انفرادی پرندگان، به نیروی کار بیشتری نیاز دارد. لازم به ذکر است تزریق تصادفی این واکسن‌های روغنی به بافت‌های انسانی نیازمند درمان فوری پزشکی است.

۳. واکسن‌های نوترکیب (Vectored Recombinant): این واکسن‌ها که از ناقل‌هایی نظیر آبله طیور یا هرپس‌ویروس بوقلمون (HVT) استفاده می‌کنند، قابلیت تجویز داخل تخم‌مرغی (In ovo) در جوجه‌کشی را دارند. از آنجایی که ایجاد سطح ایمنی محافظتی توسط این واکسن‌ها حدود ۳ تا ۴ هفته زمان می‌برد، در این بازه زمانی رعایت دقیق امنیت زیستی برای محافظت از جوجه‌های حساس الزامی است.

مخاطرات زئونوز بیماری نیوکاسل

Zoonotic Risk of Newcastle Disease in Poultry

پتانسیل بیماری‌زایی در انسان

 تمامی سویه‌های ویروس بیماری نیوکاسل (NDV) توانایی ایجاد التهاب ملتحمه (Conjunctivitis) گذرا در انسان را دارند. با این حال، بروز این عارضه عمدتاً محدود به کارکنان آزمایشگاه و تیم‌های واکسیناسیون است که در معرض دوزهای بالایی از ویروس قرار می‌گیرند. پیش از آنکه واکسیناسیون طیور به صورت گسترده به مرحله اجرا درآید، موارد متعددی از کونژونکتیویت ناشی از عفونت NDV در میان کارکنان بخش تخلیه اندرونه در کشتارگاه‌های طیور مشاهده می‌شد. شایان ذکر است که تاکنون گزارشی مبنی بر ابتلای افرادی که به پرورش طیور اشتغال دارند و یا مصرف‌کنندگان فرآورده‌های طیور، منتشر نشده است.

نکات ایمنی در مدیریت و پیشگیری

 اگرچه انتقال ویروس از پرندگان به انسان به طور معمول نادر است، اما در منابع بر رعایت جنبه‌های ایمنی در هنگام کار با عوامل پیشگیرانه تأکید شده است. برای مثال، در صورت استفاده از واکسن‌های غیرفعال (کشته)، تزریق تصادفی واکسن‌های حاوی یاور روغنی (Oil-adjuvanted) به بافت‌های انسانی یک وضعیت بحرانی محسوب شده و نیازمند درمان فوری پزشکی است .

همچنین، استفاده از استراتژی‌های واکسیناسیون (مانند کاربرد واکسن‌های زنده لنتوژنیک) با هدف کاهش میزان دفع ویروس (Shedding) در گله، نه تنها از خسارات اقتصادی جلوگیری می‌کند، بلکه می‌تواند فشار ویروسی محیطی را در واحدهای صنعتی به حداقل برساند. با این وجود، به دلیل عدم ایجاد ایمنی استریل توسط واکسن‌ها، رعایت دقیق پروتکل‌های امنیت زیستی برای محافظت از سرمایه‌های دامی و سلامت عمومی الزامی است.

نکات کلیدی در شناخت بیماری نیوکاسل

Key Points

• عامل بیماری: بیماری نیوکاسل توسط سویه‌های حاد پارامیکسو‌ویروس تیپ ۱ پرندگان (APMV-1) که به عنوان ویروس بیماری نیوکاسل (NDV) نیز شناخته می‌شود، ایجاد می‌گردد .

• تشخیص: این بیماری فاقد علائم بالینی یا ضایعات کالبدگشایی اختصاصی (پاتوقنومونیک) است؛ به همین جهت، تأیید آزمایشگاهی برای تشخیص قطعی بیماری الزامی است.

• ضایعات کالبدگشایی: ضایعات ماکروسکوپی (Gross lesions) شامل خونریزی‌های پته شی (Petechiae) در دستگاه گوارش و ادم (تورم) در ناحیه سر می‌باشد.

• علائم بالینی: نشانه‌های این بیماری شامل درگیری سیستم تنفسی و در بسیاری از موارد سیستم عصبی است؛ همچنین تولید تخم‌مرغ‌های بدشکل از دیگر تظاهرات کلینیکی آن محسوب می‌شود.

• کنترل و درمان: بیماری نیوکاسل در طیور صنعتی از طریق واکسیناسیون به‌طور موفقیت‌آمیزی کنترل می‌شود، اما باید توجه داشت که تاکنون هیچ درمان دارویی قطعی برای این عفونت ویروسی شناخته نشده است.

لینک مقاله

ترجمه و گردآوری توسط واحد دامپزشکی شرکت دانش بنیان پسوک