واکسن نیوکاسل؛ آیا همه سویه‌ها محافظت یکسانی ایجاد می‌کنند؟

ویروس نیوکاسل؛ یک سروتیپ با ژنوتیپ‌های متفاوت

ویروس بیماری نیوکاسل (NDV)، از گروه ویروس‌های پارامیکسوویروس پرندگان نوع ۱  (APMV-1) است و بر اساس ویژگی‌های ژنتیکی به ژنوتیپ‌ها و زیرژنوتیپ‌های مختلف تقسیم می‌شود.

این تفاوت‌های ژنتیکی می‌توانند بر ویژگی‌های ویروس نیز تأثیر بگذارند. دو پروتئین سطحی مهم ویروس، یعنی هماگلوتینین-نورآمینیداز (HN) و فیوژن (F)، در ورود ویروس به سلول و تحریک پاسخ ایمنی نقش دارند.

از آنجا که این پروتئین‌ها از اهداف اصلی سیستم ایمنی هستند، تفاوت در ساختار آن‌ها می‌تواند بر میزان واکنش آنتی‌بادی‌های تولیدشده علیه سویه‌های مختلف تأثیر بگذارد.

به همین دلیل، در انتخاب سویه  مناسب برای تولید واکسن، تنها توجه به نام بیماری کافی نیست؛ بلکه ویژگی‌های سویه مورد استفاده و ارتباط ایمنی زایی آن با ویروس‌های در گردش نیز اهمیت دارد.

V4 و G7؛  تفاوت ژنتیکی محسوس

در میان سویه‌ها و ژنوتیپ‌های مورد استفاده در تولید واکسن نیوکاسل، V4 و ژنوتیپ VII یا G7 اهمیت ویژه‌ای دارند.

V4 یک سویه لنتوژنیک و متعلق به ژنوتیپ I ویروس نیوکاسل است. این سویه سابقه استفاده در برنامه‌های کنترل بیماری نیوکاسل را دارد و به‌عنوان یکی از منابع مهم برای تولید واکسن شناخته می‌شود.

 G7 به ژنوتیپ VII ویروس نیوکاسل اشاره دارد؛ ژنوتیپی که سویه‌های پرحدت متعددی در آن طبقه‌بندی شده‌اند و در اپیدمی‌های نیوکاسل در مناطق مختلف جهان اهمیت داشته است.

در محصولات غیرفعال نیوکاسل شرکت پسوک، از آنتی‌ژن‌های حاصل از سویه V4 و ژنوتیپ VII استفاده شده است. انتخاب این دو ، امکان بهره‌گیری از دو منشأ ژنتیکی متفاوت را در طراحی واکسن‌های غیرفعال فراهم می‌کند.

آیا تفاوت ژنوتیپی به معنای تفاوت قطعی در میزان محافظت است؟

خیر. ویروس‌های نیوکاسل با وجود تفاوت‌های ژنتیکی، در یک سروتیپ قرار دارند و می‌توانند واکنش‌های ایمنی متقاطع ایجاد کنند. به همین دلیل، واکسن مبتنی بر یک ژنوتیپ ممکن است در برابر ویروس متعلق به ژنوتیپ دیگری نیز محافظت ایجاد کند.

با این حال، مطالعات نشان داده‌اند که میزان واکنش آنتی‌بادی و برخی شاخص‌های محافظت می‌توانند تحت تأثیر شباهت آنتی‌ژنی میان آنتی‌ژن واکسن و ویروس چالش قرار بگیرند.

برای مثال، در پژوهشی که در مجله Vaccine منتشر شد، تفاوت آنتی‌ژنی میان سویه لاسوتا و یک سویه متعلق به ژنوتیپ VII بررسی شد. نتایج نشان دادند که هر دو سویه می‌توانند واکنش متقاطع ایجاد کنند، اما پاسخ آنتی‌بادی در برابر سویه همولوگ قوی‌تر بود.

این یافته نشان می‌دهد که اگرچه واکسن‌های مبتنی بر ژنوتیپ‌های متفاوت می‌توانند محافظت متقاطع ایجاد کنند، بررسی ارتباط  واکسن با ویروس‌های در گردش همچنان اهمیت دارد.

چرا شناخت نوع واکسن نیز اهمیت دارد؟

واکسن‌های متداول نیوکاسل شامل واکسن‌های زنده و غیرفعال هستند. واکسن‌های ناقل ویروسی نیز در برنامه‌های کنترل بیماری کاربرد دارند، اما تمرکز این مطلب بر دو گروه نخست است.در واکسن‌های زنده، ویروس واکسن توانایی تکثیر محدود در بدن پرنده را حفظ می‌کند و می‌تواند پاسخ ایمنی سلولی  و همورال (Humoral)  ایجاد کند.

در مقابل، در واکسن‌های غیرفعال، ویروس با روش‌های  غیرفعال‌سازی، توانایی تکثیر و ایجاد عفونت را از دست می‌دهد. این واکسن‌ها معمولاً در فرمولاسیون امولسیون روغنی تهیه و از طریق تزریق تجویز می‌شوند و عمدتاً پاسخ ایمنی همورال (Humoral) را تحریک می‌کنند.

از ویژگی‌های مهم واکسن غیرفعال این است که ویروس واکسن در بدن پرنده تکثیر نمی‌شود و از پرنده واکسینه‌شده دفع یا به سایر پرندگان منتقل نخواهد شد. البته این موضوع به معنای جلوگیری قطعی از دفع ویروس بیماری‌زای  در صورت مواجهه پرنده با آن نیست.

پاسخ ایمنی واکسن های کشته نسبت به واکسن های زنده کمتر تحت تاثیر آنتی بادی های مادری قرار میگیرد.

در محصولات فعلی غیرفعال نیوکاسل پسوک نیز از واکسن‌های V4 و G7 در امولیسون روغنی استفاده شده است.

پرسش‌هایی که در انتخاب واکسن نیوکاسل باید به آن‌ها پاسخ داد

با توجه به تنوع ژنتیکی ویروس و تفاوت واکسن‌های موجود، چند سؤال مهم برای دامپزشکان و پرورش‌دهندگان مطرح می‌شود:

• آیا واکسن‌های مبتنی بر V4 و G7 می‌توانند در برابر تمام ژنوتیپ‌های ویروس نیوکاسل محافظت ایجاد کنند؟

• آیا میان V4، G7  و سویه‌های دیگری مانند لاسوتا حفاظت متقاطع وجود دارد؟

• اگر واکسن‌های مختلف می‌توانند محافظت ایجاد کنند، چرا استفاده از آنتی‌ژن‌های متعلق به ژنوتیپ VII مورد توجه قرار گرفته است؟

• آیا واکسن غیرفعال به‌تنهایی برای ایجاد ایمنی کافی است یا استفاده هم‌زمان و برنامه‌ریزی‌شده از واکسن زنده و غیرفعال اهمیت دارد؟

• تفاوت واکسن زنده و غیرفعال از نظر نوع پاسخ ایمنی، روش تجویز، دفع ویروس واکسن و نقش آن‌ها در برنامه واکسیناسیون چیست؟

پاسخ به این پرسش‌ها به درک بهتر نحوه عملکرد واکسن‌های نیوکاسل و انتخاب برنامه واکسیناسیون متناسب با شرایط هر گله کمک می‌کند.

در مطلب بعدی، به بررسی علمی این پرسش‌ها می‌پردازیم و نقش واکسن V4 و G7، حفاظت متقاطع و تفاوت واکسن‌های زنده و غیرفعال را دقیق‌تر بررسی خواهیم کرد.

ادامه دارد ...

تهیه شده در واحد دامپزشکی شرکت دانش بنیان پسوک